Hiểu Về Cấu Tạo Làn Da Theo Cách Khoa Học Chuyên Sâu – Phần 1

Cấu tạo làn da chuyên sâu

BÀI 2: HIỂU VỀ CẤU TẠO LÀN DA THEO CÁCH KHOA HỌC CHUYÊN SÂU – PHẦN 1

Đầu tiên, Bạn đọc cần lưu ý: Hiện nay sẽ có một số nguồn thông tin chia da thành 3 lớp là: biểu bì, hạ bì và lớp mỡ. Nhưng theo Hali tìm hiểu thì chia như vậy sẽ dễ gây nhầm lẫn và không đúng khoa học cho lắm, vì theo các tài liệu khoa học chuyên sâu thì chia da thành 3 lớp là biểu bì, trung bì và hạ bì. Bản thân Hali trong thời gian đầu khi tìm hiểu về làn da, và các vấn đề liên quan đến làn da cũng rất hoan mang hay bị nhầm lẫn vì các thông tin sai lệch giữa các nguồn khác nhau.

  • Một ví dụ:Trong một số tài liệu nói nám chân sâu là nám có chân nằm sâu ở lớp hạ bì”, làm cho Hali không hiểu được ủa vậy chân nám nằm dưới lớp mỡ luôn hả trời, vì thông tin ở đây chia da theo: biểu bì, hạ bì và lớp mỡ. Nhưng theo công bố khoa học thì nám chân sâu là nám có chân nằm ở lớp trung bì tức là làn da phải được chia theo: lớp biểu bì, trung bì, hạ bì.

Do đó, trong tấc cả các bài viết chia sẻ của Hali cũng sẽ thống nhất chia da thành 3 lớp là: biểu bì, trung bì và hạ bì. Vì vậy Bạn đọc cần lưu ý để tránh nhầm lẫn với các thông tin chia sẻ của các nguồn tài liệu khác nhé. Sau đây chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về nội dung chính của bài hôm nay.

Da gồm 3 lớp là biểu bì, trung bì và hạ bì. Lớp biểu bì là lớp ngoài cùng của da, chứa tế bào sừng có chức năng tổng hợp keratin (một protein dạng sợi với vai trò bảo vệ tế bào). Ở giữa là lớp trung bì, trung bì gồm các protein dạng sợi gọi là collagen có vai trò quan trọng trong sự đầy đặng, săn chắc và đàn hồi của da. Lớp hạ bì chứa các mô mỡ với vai trò nâng đỡ và chức năng đệm cho da.

Hiểu về cấu tạo làn da theo cách đơn giản

1 – TÌM HIỂU CHI TIẾT VỀ LỚP BIỂU BÌ CỦA DA

Lớp biểu bì là lớp trên cùng của da, bao gồm các biểu mô vảy sừng phân tầng. Lớp này phát triển và biệt hóa thành 4 lớp khác nhau: lớp đáy, lớp gai, lớp hạt và lớp sừng. Riêng ở lòng bàn tay và bàn chân có thêm 1 lớp sáng, nằm xen kẽ giữa lớp sừng và lớp hạt (tức là có 5 lớp). Lớp sâu nhất của biểu bì chứa 70-75% nước và lớp sừng ngoài cùng chứa 10-15% nước. Lớp biểu bì có khoảng 50-100 lớp tế bào. Độ dày của lớp biểu bì khoảng 0,1-1 mm tùy từng vùng da.

Lớp này có khả năng tái sinh và thay thế cao khi bị tổn thương. Ba lớp dưới cùng của lớp biểu bì là lớp tế bào đáy, lớp tế bào gai, lớp tế bào hạt là các tế bào sống có nhân. Lớp biểu bì lớp liên tục đổi mới và một nơi chứa một phần các cấu trúc phụ của làn da như nang lông, tuyến bã và tuyến mồ hôi. Các tế bào ở lớp đáy của biểu bì trải qua chu kỳ phân chia liên tục, hướng về phía bề mặt của da và thay thế cho lớp ngoài của biểu bì. Quá trình biệt hóa này thể hiện bằng sự di chuyển của lớp tế bào đáy lên bề mặt da, quá trình này gọi là quá trình sừng hóa. Biểu bì là lớp có cấu trúc xếp tầng, nhiều phân lớp biểu mô với thành phần chính gồm 2 loại tế bào: Tế bào sừng và tế bào có cấu trúc phân nhánh. Lớp biểu bì là nơi cư trú của một nhóm các tế bào khác nhau, bao gồm tế bào sừng, tế bào sắc tố, tế bào Langerhans, tế bào Merkel. 80-95% lớp biểu bì là tế bào sừng và phần lớn được bao bởi các sợi protein keratin. Sừng được biệt hóa từ những tế bào gốc gọi là các tế bào đáy nằm ở lớp đáy của lớp biểu bì.

  • Các tế bào gốc này phân chia biệt hóa và di chuyển lên trên, trong suốt quá trình đó các tế bào này biến đổi và hình thành các lớp khác nhau của biểu bì da, các tế bào gốc chiếm 2-7% tổng số các tế bào của biểu bì. Tế bào gốc ở người cao tuổi hạn chế chức năng hơn so với người trẻ, tỷ lệ nhân lên của tế bào gốc cũng giảm theo tuổi tác, đó là lý do làm cho tỷ lệ đổi mới của da người già kém hơn người trẻ.
  • Tế bào miễn dịch Langerhans giữ vai trò quan trọng gây ra các đáp ứng miễn dịch, chúng có thể di chuyển từ lớp biểu bì xuống lớp trung vì và hạch lympho. Đây là những tế bào có nguồn gốc từ tủy xương, chiếm khoảng 5 % tế bào biểu bì, nằm ở khắp biểu bì tạo thành hàng rào lưới, nhưng tập trung ở nhiều lớp tế bào gai phía trên.
  • Tế bào sinh sắc tố là các tế bào có cấu trúc phân nhánh, giữ vai trò tổng hợp sắc tố có nguồn gốc tờ mào thần kinh. Tế bào này phân nhánh vào các lớp nông hơn trên da mở rộng tiếp xúc với các tế bào sinh sừng. Tế bào sắc tố chịu trách nhiệm sản xuất hắc tố melanin và vận chuyển chúng vào trong tế bào sừng. Số lượng tế bào sắc tố là tương đối giống nhau ở mọi người. Melanin được chứa trong một bào quan tròn được gọi gọi là túi sắc tố (melanosome) thông qua phản ứng xúc tác enzyme. Túi sắc tố được chuyển đến các phần cuối của tế bào sắc tố nằm gần với bề mặt tiếp xúc với các tế bào sừng. Da có màu sậm là do quá trình sản xuất quá nhiều túi sắc tố trong tế bào sắc tố. Quá trình tổng hợp melanin càng cao trong túi sắc tố, các túi ấy càng to ra, và sự phân tán của các túi sắc tố ấy vào tế bào lớp sừng càng cao. Tăng tiếp xúc với tia UV sẽ kích thíc sự gia tăng tổng hợp melanin cũng như sự gia tăng tương ứng của túi sắc tố được chuyển vào trong tế bào sừng. Sắc tố melanin sẽ tổng hợp quanh vị trí hạt nhân, các sắc tố melanin này sẽ hấp thu ánh sáng mặt trời để bảo vệ nhân tế bào khỏi các bức xạ gây hại từ mặt trời. Do đó, một trong cách chăm sóc da hiệu quả và làm trắng da an toàn nhất là chống nắng và tránh nắng.
  • Tế bào Merkel có liên quan chặt chẽ với các sợi tận cùng của thần kinh da và dường như có vai trò cảm giác. Tế bào nằm rải rác ở lớp đáy và chiếm khoảng 0,2- 5% số tế bào thượng bì. Tế bào Merkel phân bố không đồng đều ở các vùng khác nhau của cơ thể.

1.1 – TÌM HIỂU 4 LỚP CHÍNH LỚP BIỂU BÌ DA

  • Lớp tế bào đáy: Lớp đáy chính là vị trí của hoạt động phân bào trong lớp biểu bì, liên tục tạo ra các tế bào mới đưa lên lớp biểu bì bên ngoài. Tuy nhiên không phải tấc cả các tế bào đáy đều có khả năng phân chia, mà chỉ có các tế bào gốc mới có khả năng phân chia tế bào mới. Trong điều kiện bình thường, chúng trải qua các chu kỳ tế bào rất chậm, khi da bị tổn thương sẽ kích thích tế bào gốc tại lớp đáy phân chia nhanh hơn và tham gia vào quá trình hàn gắn tổn thương. Sự di chuyển và hoàn thiện chu trình biệt hóa từ lớp tế bào đáy đến sừng ở người bình thường là 14 ngày và chúng tiếp tục tồn lưu ở lớp sừng thêm 14 ngày nữa trước khi bong ra ngoài và kết thúc chu trình biệt hóa của tế bào biểu bì. Trong các tế bào ở lớp đáy bên cạnh các tế bào gốc có khả năng phân chia tạo tế bào mới thì còn có tế bào sinh sắc tố (melanocyte) và các tế bào Merkel nằm rải rác ở lớp đáy
  • Lớp tế bào gai: Lớp tế bào gai nằm trên lớp tế bào đáy, dày từ 5-10 lớp tế bào. Lớp này bao gồm nhiều tế bào khác nhau về hình dạng, cấu trúc và đặt tính các bào quan phụ thuộc vào vị trí của chúng. Trong lớp tế bào gai còn có tế bào tua di chuyển hay còn gọi là tế bào Langerhans
  • Lớp hạt: Đây là lớp nông nhất của lớp biểu bì có chứa các tế bào sống, bao gồm các tế bào có hình dẹt. Những tế bào này chịu trách nhiệm tổng hợp và điều hòa protein liên quan đến quá trình keratin hóa. Độ dày của lớp hạt thay đổi phụ thuộc vào độ dày tương ứng của lớp tế bào sừng phía trên. Tại đây sự biến mất của các bào quan là giai đoạn chuyển tế bào sống chuyển sang tế bào sừng.
  • Lớp sừng: Tế bào lớp sừng cung cấp tác dụng bảo vệ cơ học cho các lớp thấp hơn của biểu bì, là một hàng rào để ngăn ngừa sự mất nước và xâm hại bởi các chất lạ. Các tế bào sừng rất giàu protein và ít hàm lượng lipit. Các tế bào sừng có hình đa diện, kích thước lớn, không có nhân. Đây là như những tế bào xem như đã chết. Các đặt tính vật lý và sinh hóa của các tế bào sừng khác nhau phù hợp với vị trí của chúng để thúc đẩy sự bong trong vảy ra ngoài.
  • Lớp ngoài cùng của biểu bì là lớp sừng, gồm 25-30 dãy tế bào sừng đã chết và được phủ bởi các sợi keratin trưởng thành. Các tế bào sừng của lớp này bong ra theo chu kỳ và được thay thế bởi các tế bào bên dưới. Các tế bào sừng được liên kết với nhau bởi tác nhân giữ ẩm tự nhiên và lipid biểu bì (ceramide, acid béo, squalene, detriglycerid squalene). Lớp này hình thành tính kỵ nước của da, hạn chế tối đa sự mất nước qua biểu bì và duy trì một lượng ẩm cần thiết trên da, bảo vệ làn da khỏi sự xâm nhập của các sinh vật gây hại, các hóa chất hay các chất gây kích ứng cho da. Nếu loại bỏ lớp này, da sẽ rất dễ bị tổn thương, dẫn đến da khô, đỏ da, nhiễm trùng và các vấn đề da khác.

Da có tính acid nhẹ pH = 4,5-5,5 được gọi là vỏ acid của da. Tính acid này hình thành do sự hoạt động của tuyến bã nhờn và tuyến mồ hôi. Lớp vỏ acid này bảo vệ da khỏi những tác động bất lợi từ các vi khuẩn, nấm giúp duy trì lớp keratin được kết nối chặt chẽ. Nếu bề mặt da được kiềm hóa (ví dụ: dùng các sữa rửa mặt tẩy rửa mạnh hay bọt nhiều) sẽ làm các sợi này trở nên mềm và kém bền vững, mất đi khả năng bảo vệ từ đó da dễ bị nhiễm trùng hơn, nhạy cảm với tia UV, cũng như với hóa chất hơn, da trở nên bị khô, kích ứng và bong tróc.

Điều hòa sự phân ly và biệt hóa lớp biểu bì: Là một mô tái sinh vĩnh viễn, lớp biểu bì phải duy trì liên tục một số lượng tương đối các tế bào cũng như điều chỉnh các mối tương tác và sự kết nối giữa các tế bào biểu bì. Các tế bào trong da luôn di chuyển trong quá trình phát triển cũng như trong suốt chu kỳ sống. Do đó sự tương tác giữa các tế bào sừng, sự di cư trong quá trình biệt hóa, độ bám dính của lớp tế bào đáy vào trung bì, quá trình phân ly, biệt hóa tạo thành sừng phải được kiểm soát. Hình thái biểu bì và quá trình biệt hóa được quy định một phần bởi lớp trung bì bên dưới.

Độ dày biểu bì phụ thuộc vào tính chất bên trong của các tế bào biểu bì, ví dụ quá trình chết có chương trình. Chết có chương trình xảy ra với các tế bào có sự thay đổi về hình thái và sinh hóa dẫn đến chết tế bào mà không ảnh hưởng đến các tế bào lân cận. Cơ chế cân bằng nội mô tế bào được quy định bởi các tín hiệu bao gồm hormone, yếu tố tăng trưởng và cytokine. Trong da chết có chương trình là quá trình quan trọng trong việc phát triển tu sửa, quy định số lượng tế bào và bảo vệ chống lại đột biến, nhiễm virus hoặc tế bào bị hư hỏng. Quá trình phân ly, biệt hóa là một loại chết có chương trình để chuyển đổi các tế bào sinh sừng thành các vảy sừng bảo vệ da. Sự gián đoạn của trạng thái cân bằng động này có thể dẫn đến các bệnh như vảy nến, trong khi không kiểm soát được quá trình chết có chương trình sẽ dẫn đến khối u trên da.

Như vậy, chúng ta đã hiểu về cấu tạo của lớp đầu tiên của làn da là lớp biểu bì, trong bài tiếp theo chúng ta sẽ cũng tìm hiểu về 2 lớp còn lại của da là lớp trung bì và hạ bì: Hiểu Về Cấu Tạo Làn Da Theo Cách Khoa Học Chuyên Sâu – Phần 2


Xem tiếp bài trong serie Hiểu về làn da:

Phần trước – Bài 1: Hiểu về cấu tạo làn da theo cách đơn giản nhất

Phần Kế tiếp – Bài 2: Hiểu Về Cấu Tạo Làn Da Theo Cách Khoa Học Chuyên Sâu  (P2)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *